TR | ENG
CityAir Açılış Çalıştayı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan Türkiye’nin Hava Kalitesini Arttırmaya Yönelik Uluslararası Proje

Avrupa Birliği ve TC Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafndan finanse edilen CITY AIR /AIR QUALITY Projesi, Türkiye’de 31 ilde hava kalitesinin artırılması amacıyla hayata geçiyor

Uzmanlar hava kirliliğinin, günümüzde insan sağlığını tehdit eden en önemli etmenlerin başında geldiğini vurguluyor.  Tüm dünyada, hava kirliliği ile mücadele kapsamında çok sayıda çalışma yürütülüyor.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı hava kalitesinin artırılması amacıyla geniş çaplı bir projeye imza atıyor. 9 Nisan 2019’da başlatılacak proje kapsamında, 36 ay boyunca Türkiye’nin farklı şehirlerinde çok sayıda farkındalık ve iyileştirme çalışması yürütülecek.  Avrupa Birliği tarafından desteklenen ve üç yıl boyunca devam edecek proje ile Türkiye’de 31 ilin hava kalitesinin önemli ölçüde arttırılması hedefleniyor. Projede yer alan iller ise Aydın, Denizli, İzmir, Manisa, Muğla, Uşak, Adana, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Mersin, Osmaniye, Amasya, Çorum, Giresun, Ordu, Samsun, Sinop, Sivas, Tokat, Afyon, Aksaray, Antalya, Burdur, Isparta, Karaman, Kayseri, Konya, Nevşehir ve Niğde.

City Air Projesi kapsamında,

  • Hava kalitesi sorunlarının daha verimli bir şekilde çözülmesi için yetkili makamların teknik ve idari kapasitelerinin artırılması
  • Hava kalitesi ve hava kirliliği konularının belediyeler, karar vericiler, çocuklar, kadınlar ve toplumun geri kalan farklı seviyelerinde anlaşılması ve farkındalığın artırılması hedefleniyor.

Proje, üç aşamadan oluşuyor:

  • Hava emisyon envanter sistemi kapasitesinin “Hava Kalitesi” modellemeleri, HEY Portal, GIS (Coğrafi Bilgi Sistemi) ve diğer tüm “Bilişim Teknolojileri” araçları ile geliştirilmesi.
  • Güney Doğu Anadolu, İç Anadolu, Ege, Orta Karadeniz ve Akdeniz Bölgesi’nde yer alan 31 şehrin Temiz Hava Aksiyon Planları’nın (CAAPs) güncellenmesi.
  • Kırsal bölgelerdeki emisyonu azaltma stratejilerinin geliştirilmesi ve toplumdaki farkındalığı artırarak hava kalitesini yükseltmeye yardımcı olacak önlem paketinin geliştirilmesi.

Hava kirliliğinin halk sağlığı üzerindeki etkileri

Hava kirliliği; asit yağmurları, dumanlı sis tabakası ve ozon tabakasının incelmesine sebep oluyor. Ancak hava kirliliğinin en önemli etkisi insan sağlığı üzerinde gözleniyor. Dünya Sağlık Örgütü tarafından açıklanan 2019’da dünyanın karşılaşacağı en önemli sorunlar listesinde de zirvede hava kirliliği yer alıyor. Dünya Sağlık Örgütü'nün raporuna göre, dünyada her 10 kişiden 9'u kirli hava soluyor ve yılda 7 milyon insan hava kirliliğinin sebep olduğu hastalıklar yüzünden hayatını kaybediyor.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın temiz hava projesi ile hava kirliliği ve kirliliğin insan sağlığına olan etkisi konusunda toplumda farkındalık oluşturulması amaçlanıyor. Bu amaç doğrultusunda birçok ilde eğitimler düzenlenecek ve tüm yaş gruplarından bireyler, düşük hava kalitesinin insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri hakkında bilgilendirilecek.

Proje kapsamında yerel belediyeler ile iş birliği yapılacak ve hava kirliliği sorununun çözülmesi için yetkili makamların teknik ve idari kapasitelerinin artırılması sağlanacak. Emisyon ölçümleriyle şehirlerin hava kalitesi sürekli gözetlenecek ve hava kalitesindeki değişimler ilgili birimlerce rapor edilecek. Artan farkındalık ve etkin mücadele ile uzun vadede hava kirliliğine bağlı sağlık sorunlarının önemli ölçüde azalması bekleniyor.

Hava Kirliliği nedir?

Hava kirliliği; tüm canlıları olumsuz etkileyen havadaki yabancı maddelerin, normalin üzerindeki miktar ve yoğunluğa ulaşması durumudur. Bir diğer tanımı ise katı, sıvı ve gaz şeklindeki yabancı maddelerin, atmosferde insan sağlığı başta olmak üzere tüm canlı hayatına ve ekolojik dengeye zarar verecek yoğunlukta olmasıdır.

Hava kirliliğine neden olan faktörler

  • Motorlu Taşıtlardan Kaynaklanan Hava Kirliliği: Nüfus artışı ve kişisel araç kullanımının da buna paralel olarak yükselmesi ile motorlu taşıtlardan çıkan egzoz gazları, hava kirliliğine sebep olan en önemli faktörlerdendir.
  • Sanayiden Kaynaklanan Hava Kirliliği: Sanayi kuruluşlarında baca filtresi, arıtma tesisi gibi önlemlerin alınmaması ve uygun üretim teknolojilerin kullanılmaması; hava kirliliğine neden olan faktörlerden biri.
  • Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliği: Evlerin ısıtılması için düşük kalorili kükürt oranı yüksek kömür ve odun yakılması, hava kirliliğine yol açan bir diğer önemli faktör.

 

Hava kirliliğinden en çok etkilenenler

  • Astım, KOAH vb. akciğer hastaları
  • Kalp hastaları
  • Diyabet vb. diğer ciddi hastalar
  • Çocuklar ve bebekler
  • Yaşlılar
  • Yüksek rakımda yaşayanlar

Hava Kalitesi İndeksi

0-50

İyi

Yeşil renk

51-100

Orta

Sarı renk

101-150

Risk grupları için sağlıksız

Turuncu renk

151-200

Sağlıksız

Kırmızı renk

201-300

Çok sağlıksız

Mor renk

301-500

Riskli bölge

Bordo renk

 

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’ndan

hava kalitesi farkındalığı için uluslararası proje

Türkiye Cumhuriyeti ve Avrupa Birliği tarafından finanse edilen CityAir Projesi, Türkiye’de 31 ilde hayata geçiyor. Proje kapsamında, hava kalitesi ve hava kirliliği konularının belediyeler, karar vericiler, çocuklar, kadınlar ve toplumun farklı seviyelerinde anlaşılması ve bu konuda farkındalığın artırılması konusunda çalışmalar yapılacak.

Tüm dünyada en büyük çevresel problemlerden biri haline gelen hava kirliliği artık insanların en temel hakkı olan temiz hava soluma hakkını da tehdit edecek boyutlara ulaştı. Özellikle sanayide ve konutlarda kullanılan kalitesiz yakıtlar ve ulaşımda kullanılan araçların sayısının büyük boyutlara ulaşması, hava kalitesini olumsuz etkileyen faktörlerin başında geliyor. İnsan sağlığının bozulmasına, fiziksel zararlara ve ekonomik kayıplara yol açan bu kirliliğin, atmosferde oluştuktan sonra insan eliyle tekrar temizlenebilmesi ise mümkün değil.

Tıbbi çalışmalar, hava kirliliğinin ölüm oranını arttırdığını ve özellikle çocuklarda akciğer gelişiminin zayıflamasından zeka geriliğine kadar birçok zararı olduğunu gösteriyor. Öyle ki, hava kalitesinin kötü olması canlı sağlığı üstünde tıpkı sigara gibi hastalık ve ölüme sebep olabiliyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün en son yayınladığı raporlara göre (WHO 2019), dünyada her yıl hava kirliliği sebebiyle 7 milyon ölüm vakası gerçekleşiyor.

Hava kirliliğinin sağlık yönünden ekonomiye olan etkisi ise milyarlarca dolara ulaşmış durumda. Son yapılan araştırmalara göre (Im vd, 2018), hava kirliliği Avrupa’da yılda 300 milyar Euro’luk bir ekonomik kayba sebep oluyor. Bu sonuçlar, hava kirliliğinin dünyanın en büyük çevresel sağlık riski olduğunu net bir şekilde ortaya koyuyor. Buna rağmen, hava kirliliği gelişmiş ülkelerde bile başlıca sağlık risklerinden biri olmaya devam ediyor. Tüm dünyada uygulanan yasal düzenlemelere, emisyonların kısıtlanmasına, bazı kimyasal maddelerin kullanımının yasaklanmasına ve hava kalite standartlarında yapılan daha sıkı düzenlemelere rağmen yaşadığımız dünya gittikçe büyüyen hava kirliliği sorunu ile karşı karşı karşıya…

HAVA KALİTESİ İÇİN FARKINDALIK PROJESİ

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı da, hava kalitesi açısından daha yaşanabilir bir çevrenin sağlanması, hava kirliliğine sebep olan kirleticilerde Avrupa Birliği direktiflerinde belirtilen sınır değerlerin altında ve Dünya Sağlık Örgütü standartlarına ulaşılması için çalışmalarını sürdürüyor. Bu kapsamda, özellikle şehirlerdeki hava kalitesini sürekli takip eden bakanlık, etkin hava kalitesi yönetimi ile vatandaşların daha temiz hava soluması için çalışmalarını sürdürüyor.

Şimdi bu çalışmalara bir yenisi daha eklendi. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bünyesinde Avrupa Birliği ile Türkiye Cumhuriyeti tarafından finanse edilen City Air projesi; Türkiye’nin Avrupa Birliği Çevre Müktesebatı kapsamı ve taraf olduğu sözleşmeler doğrultusunda, vatandaşların soluduğu havanın kalitesini ve dolayısıyla yaşam kalitesini yükseltmeyi ve kamuoyunda farkındalık oluşturmayı hedefliyor.

PROJE, AVRUPA HAREKETLİLİK HAFTASINDA TANITILDI

16 – 22 Eylül tarihleri arasında kutlanan Avrupa Hareketlilik Haftası çerçevesinde tanıtımı yapılan CityAir Projesi kapsamında Türkiye’nin farklı şehirlerinde hava kalitesine esas envanter ve modelleme için bir dizi çalışma gerçekleştirilecek. Proje kapsamında, ayrıca 36 ay boyunca Türkiye’nin farklı şehirlerinde çok sayıda farkındalık ve iyileştirme çalışmaları yürütülecek. Proje, Aydın, Denizli, İzmir, Manisa, Muğla, Uşak, Adana, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Mersin, Osmaniye, Amasya, Çorum, Giresun, Ordu, Samsun, Sinop, Sivas, Tokat, Afyon, Aksaray, Antalya, Burdur, Isparta, Karaman, Kayseri, Konya, Nevşehir ve Niğde illerini kapsıyor.

MURAT KURUM: VATANDAŞIN YAŞAM KALİTESİNİ YÜKSELTMEYİ HEDEFLİYORUZ

Tanıtım toplantısında konuşan Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum, “Türkiye Cumhuriyeti ve Avrupa Birliği tarafından finanse edilen CityAir Projesi ile Avrupa Birliği Çevre Anlaşmaları kapsamında gerçekleştirilen uygulamalar doğrultusunda vatandaşlarımızın soluduğu havanın kalitesini ve yaşam kalitesini yükseltmeyi hedefliyoruz” dedi.

Proje ile birlikte hava kalitesi sorunlarının daha verimli bir şekilde çözülmesi için yetkili makamların teknik ve idari kapasitelerinin artırılmasının hedeflendiğini belirten Kurum, ayrıca hava kalitesi ve hava kirliliği konularının belediyeler, karar vericiler, çocuklar, kadınlar ve toplumun geri kalan farklı seviyelerinde anlaşılması ve bu konuda farkındalığın artırılması konusunda çalışmalar yapılacağını da kaydetti. Kurum, şöyle devam etti:

DÜNYADAKİ HER 8 ÖLÜMDEN BİRİNİN SEBEBİ KALİTESİZ HAVA

“Soluduğumuz havanın kalitesi yaşamlarımızı doğrudan etkiliyor. Dünyada her 8 ölümden biri hava kalitesinin olumsuz olmasından kaynaklanıyor. Ülkemizde ve tüm dünyada hava kalitesini artırmak ve geleceğe sağlıklı bir dünya bırakmak için “Temiz Hava, Kaliteli Hayat” diyoruz ve Türkiye’nin hava kalitesini yükseltmek için çalışıyoruz. City Air projesi ile, 31 ildeki temiz hava eylem planları güncellenecek. İl düzeyinde emisyon azaltma stratejileri oluşturulacak. Avrupa Birliği Çevre Müktesebatının hayata geçirilmesi ve uygulanması sağlanacak. Bu hedef doğrultusunda kamu bilinci oluşturma ve geliştirme ile kişilerin kendi şehirlerinde yaşam kalitesini artırmaya teşvik edilmesini hedefliyoruz.”

PROJENİN KAPSAMI

  • Hava kirliliği emisyon envanter sistemi hava kalitesi yönetimi için kullanılan çeşitli yazılım araçlarıyla geliştirilecek.
  • Güneydoğu Anadolu, Güney İç Anadolu, Ege, Orta Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinde bulunan 31 şehrimiz için temiz hava eylem planları güncellenecek.
  • Emisyon azaltma stratejileri uygulamaları ve kamuoyunda farkındalık çalışmaları ile hava kalitesinin arttırılması sağlanacak.

PROJENİN HEDEFLERİ

  • Rasyonel verileri temel alarak hava kalitesini değerlendirme kapasitesinin artrılması.
  • 2020 ile 2024 yılları arasında Temiz Hava Aksiyon Eylem Planları’nın güncellenmesi ve geliştirilmesi için yetkililere destek verilmesi.
  • İl düzeyinde en uygun aksiyon planını seçerek hava kalitesinin iyileştirilmesi.      
  • Kamuoyunda hava kalitesini geliştirme çalışmalarına dair farkındalık yaratılması.
  • Kamuoyunu bilinçlendirmek için atılacak adımlar:
  • Öncelikle hava kalitesinin kamuoyundaki farkındalık düzeyinin belirlenmesi için anket çalışmaları yapılacak.
  • Bu çalışmalardan çıkan sonuçlara göre, hava kirliliği yönetimi üzerine atölye çalışmaları, emisyon envanter eğitimleri gerçekleştirilecek. Hava kalitesi değerlendirmesi ve modellemesi eğitimleri verilecek.
  • Çocuklar ve yaşlılar gibi seçili hedef gruplara ve hamileler, hastalar gibi risk gruplarına yönelik özgün içeriklerin geliştirilecek, bu içeriklerden broşürler basılacak ve dağıtılacak.
  • Genç jenerasyona yönelik sosyal medya buluşmaları gerçekleştirilecek. TV ve radyo spotları hazırlanarak hava kalitesinin geniş kitleler tarafından anlaşılması temin edilecek.
  • Kamuya açık alanlar, okullar, il ve ilçe belediyeleri ve AVM’lerde hava kalitesinin artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacak.

 

Kaynaklar:

Im, U. Ve diğerleri., 2018. Assessment and 694 economic valuation of air pollution impacts on human health over Europe and the United States as calculated by a multi-model ensemble in the framework of AQMEII3, Atmos. Chem. Phys.)

WHO, World Health Organization (Dünya Sağlık Örgütü), 2019. Hava kirliliği raporu.